انکوباتور یکی از دستگاه های مهم آزمایشگاه های میکروبیولوژی، بیولوژی،زیستشناسی سلولی، گیاه شناسی و غیره می باشد. انکوباتور دستگاهی برای پرورش دادن است. انکوباتور محفظه ای است که می توان دما، فشار هوا و رطوبت را در آن کنترل نمود. این دستگاه عمدتا به منظور نگهداری و رشد میکروارگانیسم های زنده استفاده می شود. انکوباسیون کشت های باکتری و ویروسی، شناسایی و کشتهای سلولی با تعیین و فراهم سازی میزان نیاز بیوشیمیایی اکسیژن و ذخیره بیولوژی است. از دیگر کاربرد انکوباتورها کشت بافت حیوانی یا گیاهی است که بوسیله انکوباتور رشد آنها مورد بررسی قرار می گیرد. دمای داخلی انکوباتور متناسب بـا دمـای مـوجـودی کـه ایـن بـافـت از آن جدا شده، تـنـظـیــم مــی شــود. با همین روش رفتار سلول های ســـرطــانــی مورد مـطــالـعــه قرار میگیرد.دستگاه انکوباتوردر مـهـنـدسـی ژنـتـیـک نـیـز کاربرد گسترده ای دارد. از جمله کاربرد های مهم انکوباتور می توان به استفاده از آن در بانک اسپرم، هـمـزاد سـازی و اصـلاح اشـکـلات نـژادی اشـاره کرد.
انکوباتور تخم مرغ نوع دیگری از این دستگاه است که از آن برای انکوبه کردن تخم مرغ استفاده می شود. این دستگاه شرایط مناسب برای خارج شدن جوجه از تخمهای نطفه دار را فراهم میکند. لازم به ذکر است دستگاه انکوباتور در علم پزشکی نیز کاربرد دارد و برای رشد و نگهداری نوزادان نارس از این دستگاه استفاده می شود.
انواع انکوباتور ها:
۱-انکوباتور های استاندارد: انـکـوباتورهایی که دمای داخلی آن ها از دمای محیط شروع شده و قابلیت گرم کردن تا ۸۰ درجه بالاتر از دمای محیط را نیز دارند.
۲-انکوباتور های خنک کننده یا انکوباتورهای یخچال دار: انکوباتورهایی که برای تامین دمایی پایین تر از دمای محیط به کار می روند.
۳-انکوباتور های مرطوب: انـکـوباتورهایی که علاوه بر کنترل دما قابلیت کنترل رطوبت محفظه داخلی را نیز دارند. رطوبت مـورد نـیـاز تـوسـط مـخـزن آب و سـیـسـتم گرمایش انـکـوبـاتور تامین می شود این رطوبت توسط سیستم خنک کننده کنترل شده و رطوبت اضافی را بالانس می کند.
۴- انکوباتورهای دی اکسید کربن: کـاربـرد ایـن انـکـوبـاتـورهـا در مـوارد بـیولوژیک اسـت و عـلاوه بـر کـنـتـرل دمـا بـرای تـامـین درصد خاصی از دی اکسید کربن داخل محفظه انـکـوبـاتـور بـه کـار گـرفـتـه مـی شـونـد. گـاز CO2 از سـیـلـنــدر گــازی کــه حــاوی ایــن گـاز اسـت تـامـیـن مـیشـود. غـلـطـت CO2 یـا با سنسورهای رسانای گــرمــایــی (TCD) یـا بـا سـنـسـور هـای مـادون قـرمـز (infra-red) کنترل مـی شود. سنسورهای مادون قـرمـز از سـنـسـورهای TCD گرانقیمت تر هستند. در بعضی موارد برخی کاربران به رطوبت بسیار بالا درون محفظه نیاز دارند، که آن را با استفاده از حمام های آبی و تبخیر مداوم آب فراهم می کنند
۵- انکوباتورهای شیکر دار: علاوه بر کنترل دمای محفظه، قابلیت تکان دادن نمونه ها به صورت اوربیتالی یا دایره ای را دارد. ایـن انـکـوباتورها در انواع دیواری یا ایستاده روی زمین موجود هستند و اکثرا قابلیت خنککنندگی در دمایی پایین تر از دمای محیط را دارند.
۶- انکوباتورهای Hybridization: انـکـوبـاتـورهـایـی کـه مـجـهز به میله های گردان هـسـتند تا شیشه های هیبریدیزاسیون با سایزهای مختلف را نگه داشته و آن ها را با سرعت تعیین شده بچرخاند تا محتویات آن ها فعال شــــود.؛انـــواع مــخــتــلـــف ایـــن دســتــگـــاه هـــا دارای شیکرهای متحرک و طبقات متعدد هستند.
۷- انکوباتورهای واکنشی: ایـن انـکـوبـاتـورها در علم بافت شناسی کاربرد دارد و بیشترین دمای قابل تنظیم ۱۰۰ درجـــه ســـانــتـیـگــراد اســت. مـحـفـظــه داخـلــی ایــن دستگاه ها پوششی از استیل ضد زنگ دارد و اکثرا دارای محفظه ای دو جداره هستند.
۸- انکوباتورهای استریل کننده: امـکـــان اســتــفـــاده بـــه عــنـــوان انــکــوبــاتــورهــای اسـتـانـدارد را دارنـد وعموما در برای استریل کردن ابزارها و وسایل در دمای بالا از آن ها استفاده می گردد.
تفاوت انکوباتور آزمایشگاهی با انکوباتور یخچال دار :
۱-در انکوباتور معمولی محدوده دمایی قابل کنترل از 35+ درجه سانتیگراد تا 65+ درجه سانتی گراد می باشد در حالیکه دمای قابل کنترل در دستگاه انکوباتور یخچالدار از 5- درجه سانتی گراد تا +65 درجه سانتی گراد می باشد بدون در نظر گرفتن دمای محیط لازم به ذکر است که دمای محیط در کار دستگاه هیچ تاثیری ندارد.
۲-انکوباتورهای یخچالدار دارای فن می باشد ولی دستگاه انکوباتور معمولی در لیتراژ پایین فاقد فن می باشد.
۳-دستگاه انکوباتور یخچالدار در دمای 25+ درجه سانتی گراد قابل استفاده می باشد ولی انکوباتور معمولی در دمای 37+ قابل استفاده می باشد.
نکات ضروری هنگام کار با انکوباتور آزمایشگاهی :
- انکوباتور در مجاورت درهای اصلی یا جریانات هوائی و هواکش ها نباشند.
- انکوباتور بر روی سطحی صاف و در حالت تعادل قرار گیرد.
- از گذاشتن مواد فرار یا قابل اشتعال(اتر، بنزین، الکل ، پروپان) درانکوباتور خودداری شود.
- ظرف آب داخل دستگاه انکوباتور می بایست به موقع تعویض شوند اینکار در انکوباتور های کشت سلولی بسیار ضروری می باشد.
- برای جلوگیری از آلودگی در انکوباتور ها قفسه ها و دیواره دستگاه همواره باید خشک باشد.
-
کشت سلول یا پلیت های باکتری ها با فاصله از یکدیگر قرار گیرند تا هـوا بـه خـوبی جریان داشته باشد
-
برای پر کردن محفظه آب باید از آب تقطیر شده یا خالص استفاده کرد. بـهـتــر اســت بــرای جـلـوگـیـری از رشـد قـارچ هـا و کـپــکهــا در آب داخــل انـکــوبــاتـور، مـقـدار کـمـی سولفات مس اضافه شود. وجود قطرات آب در انکوباتور می تواند محیط مناسبی برای رشد باکتری ها، قارچ ها و مخمرها ایجاد کند.
-
از الکل برای تمیز کردن داخل انکوباتور استفاده می شود باید توجه داشت اگر انکوباتور با درجه حرارت بالا تمیز شود باید دقت بالایی داشت چراکه در این شرایط الکل تبخیر شده و تمام فضای داخل انکوباتور را فــرا مــی گـیــرد و امـکـان خـطـر انـفـجـار وجـود دارد بـنـابـرایـن بـاید تمام الکل باقی مانده بخوبی پاک شود.
