HPLC

HPLC

کروماتوگراف مایع با کارایی بالا یا HPLC دستگاهی برای جداسازی، شناسائی و مقدار سنجی اجزای یک ترکیب است. کروماتوگرافی از دو بخش کروماتو به معنای رنگ و گرافی به معنای ترسیم می باشد و نشانگر متد قدیمی تفکیک مواد بر اساس رنگ می باشد. معادل HPLC کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا می باشد. که با توجه به استفاده حلال ها با فشار بسیار بالا لفظ کروماتوگرافی مایع با فشار بالا هم می تواند استفاده شود. کروماتوگرافی مایع فرآیندی برای جداسازی اجزای نمونه براساس تفاوت در میل ترکیبی آنها با دو محیط مختلف به نام فاز متحرک و فاز ایستا است. در روش HPLC معمولاً مخلوط که به صورت مایع یا گاز است از یک لوله یا شبکه گذرانده می‌شود در نتیجه مخلوط به اجزای تشکیل دهنده تجزیه شده و هر جز جداگانه خارج می‌شود. اجزای مختلف این ترکیب با سرعت‌های مختلفی حرکت می‌کنند و همین امر باعث جداسازی این ذرات می‌شود. جداسازی بر اساس تفکیک دیفرانسیلی بین فاز متحرک و ثابت انجام می‌شود.

اجزاء و قسمت‌های مختلف دستگاه  HPLC
یک دستگاه HPLC معمولا تشکیل شده از:

۱-مخازن حلال: که در آنها فاز متحرک و یا حلال‌های شستشودهنده ستون ریخته شده است

۲- موتور یا پمپ: پمپ HPLC می تواند در مود isocratic یا مود گرادیان عمل میکند. در مود isocratic از یک فاز متحرک در کل اجزا استفاده می شود و معمولا برای ترکیباتی با ساختارهای مشابه استفاده می شود.

 ۳- تزریق‌کننده:  انژکتور (Injector) به نحوی طراحی شده است که نمونه را به صورت یک slug باریک تزریق کند تا باریک ترین قله ایجاد شود.

۴- ستون: ستونها حاوی فاز ایستا هستند و مهم ترین بخش سیستم جداسازی هستند. معمولا از استیل ضدزنگ ساخته می شوند و می توانند فشارهای تا 1000 psi تحمل کنند  .طول آنها بین 10 تا 150 سانتی متر و قطر داخلی آنها بین 2 تا 5 میلی متر است. 

۵- آشکارساز :(Detector) 

الف- آشکارسازهای جذبی: اصول کارکرد آن بر این مبناست که فاز متحرک از ستون به درون محفظه ای کوچک جاری می شود. محفظه در مقابل اشعه UV-Vis منتشر شده از دستگاه نورسنج یا طیف سنج قرار می گیرد. این آشکارسازها انتخاب گر بوده و فقط می توانند اجزای نمونه ای که نور مریی/ ماورای بنفش را جذب می کنندو آشکار سازند. 

ب- آشکارساز ضریب شکست: اين آشكارساز بر مبناي اختلاف ضريب شكست جزء نمونه خارج شده از ستون و ضريب شكست فاز متحرك خالص (به عنوان شاهد) بنا نهاده شده است. تا زماني كه مابين جزء نمونه و فاز متحرك اختلاف شكست نور موجود باشد مي توان گفت كه اين آشكارسازها نزديكترين وسيله در HPLC به عنوان آشكارساز جامع می باشند.

ج- آشکارساز فلورسانس: در این آشکارساز از نور فلورسانت استفاده می شود.

د- آشکارساز الکتروشیمیایی: آشكارسازهاي الكتروشيميايي، هدايت مواد شسته شده را اندازه مي گيرند و يا جريان بوجود آمده توسط اكسايش و احياء جزء نمونه را تعيين مي كنند. 

ه- آشکارساز طیف‌سنج جرمی (MS): فرايند يونش الكتروافشانه ای: يونش الكتروافشانه اي با جريان يافتن محلول در طول يك لوله مويين هادي الكتريسيته كه در ولتاژ بالا (چندين كيلو ولت جريان مستقيم) نگه داشته شده است، صورت مي پذيرد. 

انواع کروماتوگرافی هر یک از چهار نوع اصلی کروماتوگرافی انواع مختلف دارد:

۱-کروماتوگرافی مایع جامد

کروماتوگرافی جذب سطحی

کروماتوگرافی لایه نازک

کروماتوگرافی تبادل یونی

کروماتوگرافی ژلی

۲-کروماتوگرافی گاز جامد

۳-کروماتوگرافی مایع مایع

کروماتوگرافی تقسیمی

کروماتوگرافی کاغذی

۴-کروماتوگرافی گاز مایع

کروماتوگرافی ستون مویین

اصطلاحات پرکاربرد در کروماتوگرافی مایع:

آنالیت ماده ای است که باید در طول فرآیند جدا شود. همچنین به طور معمول چیزی است که باید از مخلوط به دست آورد.

فاز اتصالی یک فاز ساکن است که از با پیوند های از نوع کووالانسی به ذرات پشتیبان یا به درون دیواره ی ستون کروماتوگرافی متصل شده است.

elute   فاز متحرکی است که ستون را ترک می کند.

 eluent  حلالی است که آنالیت را با خود حمل می کند.

فاز از حرکت ایستاده یک فاز ساکن است که بر روی اجزای حمایتی یا روی دیواره ی داخلی ستون کروماتوگرافی از حرکت ایستاده است.

فاز متحرک فازی است که در یک جهت معین حرکت می کند، می تواند مایع باشد ( LC و الکتروکروماتوگرافی مویی ( CEC )) ، یک گاز ( CG ) ، یا یک سیال فوق بحرانی ( کروماتوگرافی مایع فوق بحرانی ، SFC ) باشد.

نمونه ماده ی آنالیز شونده در فرآیند است. ممکن است از یک ترکیب تشکیل شده باشد یا مخلوطی از ترکیبات باشد.

فاز ساکن ماده ی تثیبت شده در یک مکان برای عمل کروماتوگرافی است

آشکار ساز اشاره به ابزاری دارد که برای آشکار سازی کمی و کیفی آنالیت ها بعد از جدا سازی مورد استفاده قرار می گیرند.