دستگاه اسپکتروفتومتر یا طیف سنجی نوری که گاهی یو وی هم نامیده می شود در واقع برهم کنش نور با ماده را مورد بررسی قرار می دهد. دستگاههای اسپکتروفتومتر فرا بنفش / مرئی به عنوان پر مصرف ترین دستگاههای اسپکتروفتومتر در آزمایشگاه بوده که در آن با توجه به میزان عبور و جذب ، غلظت مواد در نمونه مورد نظر اندازه گیری می شود.
دستگاه اسپکتروفتومتر برای اندازه گیری کیفی و کمی رنج وسیعی از مواد در زمینه های مختلف علمی و تحقیقاتی مانند شیمی، بیوشیمی، داروسازی، مواد و محیط زیست بکار می رود.
همچنین از این روش میتوان برای تجزیه و تحلیل نمونههای دیانای و آرانای استفاده کرد.
در این دستگاه از یک لامپ تنگستن برای تولید نور مرئی ؛ و یک لامپ دوتریم برای تولید نور ماوراء بنفش یا UV استفاده می گردد. این نور هر در داخل سل هولدر به کووت رسیده و از نمونه عبور می کند.
اغلب ماده مورد آنالیز در اسپکت بصورت مایع می باشند ولی نمونه های جامد شفاف و گازها را نیز می توان مورد آنالیز و بررسی قرار داد.
محدوده کاری دستگاه از ١٩٠ تا ١١٠٠ نانومتر می باشد.اسپکتروفتومترها، با عبور طول موجهای مشخصی از نور از یک آنالیت، غلظت آن را را در یک محلول تعیین میکنند. با توجه به اینکه هر مولکول در یک ناحیه کاملاً مشخص، نور را جذب می نماید لذا نور تولید شده باید قابل تنظیم در ناحیه مشخصی باشد.
اساس کار دستگاه اسپکتروفتومتر:
در صورتیکه نمونه مورد نظر جامد باشد ابتدا باید در یک حلال شفاف حل شود تا قابل اندازه گیری باشد؛در اینجا حلال نمونه که به شاهد معروف است معمولاً بدون جذب در نظر گرفته می شود.
در این روش نمونه جامد که در حلال حل شده را در یک ظرف از جنس کوارتز ریخته شده و در مقابل نور عبوری دستگاه اسپکتروفتومتر قرار می گیرد. این ظرف سل Cell و یا کوت Quvette نام دارد.
بخش های مختلف طیف سنج ماورا بنفش و مرئی:
۱-منبع نور
۲- مونوکروماتور
۳- منشور یا آینه گریتینگ
۴-آشکار ساز، دتکتور یا فتودیود
۵-پردازشگر
قانون بیر : با افزایش غلظت ماده، میزان جذب در طول موج مشخص افزایش یافته و با کاهش غلظت، میزان جذب کاهش و مقدار نور عبوری افزایش می یابد که به نام قانون بیر شناخته می شود. ( A=log (I0/I) =KCX)
انواع اسپکترومتر:
۱-تک پرتویی Singlr beam
۲-دو پرتویی Double Beam
سیستم تک پرتویی: در این نوع؛ دستگاه نور جذب شده بعد از گذاشتن نمونه در دستگاه را با نور اصلی قبل از گذاشتن نمونه در دستگاه مقایسه می کند.
از محاسن این سیستم سادگی، کوچکی و ارزانی آن است و از معایب آن خطای جزئی بدلیل عدم ثبات محیط اندازه گیری می باشد.
سیستم دو پرتویی: این سیستم دارای دو پرتو تابیده شده است که همزمان یکی به سمت آشکار ساز می رود و دیگری از داخل نمونه می گذرد و اختلاف بین ایندو محاسبه می شود.
از محاسن این سیستم دقت بیشتر در مقایسه با سیستم تک پرتوئی است و از معایب آن پیچیده بودن و قیمت گرانتر است.
در هنگام استفاده از اسپکتروفتومتر باید به نکات زیر توجه کرد:
دستگاه باید روی یک سکو با سطح صاف و بدون شیب و بالاتر از سطح زمین قرار گیرد.
دستگاه نباید در نزدیکی دستگاه هایی که امواج الکترومغناطیس و امواج الکتریکی شدید تولید می کنند، قرار گیرد.
در هنگام راه اندازی دستگاه و وصل آن به برق، باید از UPS یا ثابت کننده جریان و محافظ برق استفاده نمود.
بعد از روشن شدن دستگاه، حداقل زمان لازم برای پایداری دستگاه 15 دقیقه می باشد. پس از این مدت دستگاه گرم شده و به پایداری حرارتی و الکترونیکی می رسد و برای استفاده آماده می باشد.
از ریختن نمونه در داخل سل هولدر و روی دستگاه خودداری نمایید. همچنین پس از استفاده از دستگاه، باید دستگاه و سل های مربوطه را تمیز و روی دستگاه کاور کشید.
